Tác giả: EDWARD WONG
04-02-2010
HÀ NỘI, Việt Nam - Quần đảo được gọi là Hoàng Sa nằm trong vùng Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) cách bờ biển phía đông Việt Nam 250 dặm, có các khối đá, các rạn san hô và cù lao đất nhô lên. Với cái nhìn mơ hồ thì nó có giá trị như là rạn san hô bị vỡ, trôi dạt trên bãi biển.
Nhưng quần đảo đó và quần đảo Trường Sa lân cận rất giàu dầu mỏ và khí đốt. Nên các quốc gia nằm trong vòng cung rộng xung quanh Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) thèm muốn các quần đảo này. Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam đã tranh nhau đòi chủ quyền trên quần đảo Hoàng Sa, trong khi ba nước Philippines, Malaysia và Brunei đòi chủ quyền ở quần đảo Trường Sa hoặc vùng biển xung quanh các quần đảo này.
Ồn ào nhất là Việt Nam và đối thủ truyền thống của mình là Trung Quốc. Thật vậy, đó là vấn đề nhạy cảm nhất không thể giải quyết được.
Hồi tháng trước, căng thẳng leo thang thêm một bước nữa khi Trung Quốc tuyên bố kế hoạch phát triển du lịch ở Hoàng Sa, nơi mà quân đội Trung Quốc đã kiểm soát từ năm 1974. Đó là một khởi đầu không may cho năm nay vì chính phủ hai nước đã chính thức đánh dấu "năm hữu nghị".
Bộ Ngoại Việt Nam lớn tiếng phản đối hành động của Trung Quốc như Việt Nam vẫn thường làm trong các tình huống này. Nhưng một cách âm thầm, Việt Nam đã làm nhiều hơn là chỉ khiếu nại, nó đã đặt nền tảng cho một chiến lược khác để nắm lấy những hòn đảo từ tay Trung Quốc.
Phía sau hậu trường, Việt Nam đang cố gắng hết sức đưa nhiều đối thủ nước ngoài vào các cuộc đàm phán để Trung Quốc sẽ phải mặc cả đa phương với tất cả các nước Đông Nam Á đòi chủ quyền lãnh thổ trên Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông). Điều này đi ngược lại mong muốn của Trung Quốc, chỉ muốn thương lượng song phương với từng quốc gia.
Nói cách khác, Việt Nam muốn tất cả các bên cùng ngồi chung bàn để ngăn chặn Trung Quốc, một nước khổng lồ. Chiến lược "quốc tế hoá" vấn đề này là chiến lược mà những nước nhỏ hơn ở châu Á như Việt Nam có thể nhận thường xuyên hơn khi cãi nhau với một nước Trung Quốc lớn mạnh trên nhiều mặt. Suy nghĩ là: Khi quyền lực chính trị của Trung Quốc trên thế giới mở rộng ra thì các quốc gia nhỏ hơn sẽ ảnh hưởng bởi Trung Quốc chỉ khi các nước này bắt buộc Trung Quốc thương lượng ở các diễn đàn đa phương.
Các quan chức Việt Nam "thì đang quốc tế hoá vấn đề, và họ đang âm thầm thực hiện, nhưng không trực tiếp", ông Carlyle A. Thayer, một học giả khu vực Đông Nam Á và an ninh hàng hải, thuộc Học viện Quốc phòng Úc nói. "Họ nói họ muốn giải quyết một cách hòa bình, nhưng để cộng đồng quốc tế nêu lên vấn đề".
Các nhà phân tích nói rằng thử thách lớn cho chiến lược này sẽ đến trong năm nay, khi Việt Nam nắm giữ vai trò lãnh đạo Hiệp hội các nước Đông Nam Á, tức Asean. Có khả năng Việt Nam sử dụng vị thế của mình để cố gắng thuyết phục các nước tham gia đàm phán lãnh thổ với Trung Quốc, các nhà phân tích nói. Trong tháng mười một, Việt Nam đã tổ chức một cuộc hội thảo tại thủ đô Hà Nội, có 150 học giả và các viên chức từ khắp châu Á đến để thảo luận về tranh chấp ở biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) - mở màn cho một chiến lược mới, các nhà phân tích nói.
"Điều mà tôi nhận ra rằng sự phát triển ở Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) đã làm tệ hơn hoặc có tiềm năng tệ hại hơn", ông Thayer, người đã tham dự hội thảo nói.
Các quan chức tình báo quân đội Hoa Kỳ nói rằng Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông), khu vực có các đường vận chuyển bận rộn nhất thế giới, đang phát triển như một mối quan ngại về vấn đề an ninh vì Bắc Kinh đang gia tăng táo bạo sức mạnh hải quân trong khu vực này. Hai năm qua, Trung Quốc đã gây hấn bằng cách đòi kiểm soát khu vực này – giam giữ ngư dân Việt Nam, gia tăng tuần tra trên biển và cảnh cáo các công ty dầu mỏ nước ngoài không được làm việc với Việt Nam.
Hoa Kỳ không đứng về phía nào trong các tranh chấp, nhưng các viên chức Mỹ "vẫn lo ngại về việc căng thẳng giữa Trung Quốc với Việt Nam khi hai nước đang tìm cách khai thác dầu mỏ và khí đốt nằm bên dưới biển Nam Trung Hoa (Biển Đông)," ông Scot Marciel, Phó trợ lý thư ký của chính phủ cho biết hồi tháng bảy khi ra điều trần trước Quốc hội Hoa Kỳ. Ông Marciel nói thêm rằng Trung Quốc đã thể hiện “sự khẳng định ngày càng gia tăng” việc Trung Quốc lầm tưởng về các quyền hàng hải.
Căng thẳng về các quyền như thế là tai hoạ cho quan hệ của Trung Quốc với các nước láng giềng. Chỉ mới tháng vừa rồi, Nhật Bản phản đối Trung Quốc lên kế hoạch khai thác các mỏ khí đốt ở Biển Đông Trung Quốc.
Đối với người Việt, tranh chấp trên Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) là vấn đề tình cảm vì nó đoàn kết hầu như tất cả mọi người dưới biểu ngữ người quốc gia chống lại Trung Quốc, thậm chí cả những người lưu vong thường ghét cay ghét đắng sự cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tại Houston, cộng đồng Nam Việt Nam thường là đối nghịch với chính phủ Việt Nam, một ban nhạc pop tự hào đặt tên là Hoàng Sa, là tên mà người Việt Nam gọi cho Paracels.
Trong tháng mười hai, Việt Nam yêu cầu Trung Quốc trả lại tàu thuyền đánh cá và các thiết bị mà họ thu giữ của ngư dân, những người bị quân đội Trung Quốc giam giữ gần quần đảo. Một tổ chức đưa tin Việt Nam đã ước tính Trung Quốc bắt giữ tổng cộng 17 tàu cùng với 210 ngư dân hồi năm ngoái, tất cả các ngư dân đã được thả ra.
Cũng trong tháng mười hai, thủ tướng Việt Nam đã ký một thỏa thuận mua vũ khí của Nga, theo như báo cáo bao gồm việc mua sáu tàu ngầm diesel trị giá 2 tỷ USD, có lẽ sẽ được sử dụng ở Biển Nam Trung Quốc (Biển Đông).
"Có quá nhiều nước liên quan," ông Xu Liping, một học giả khu vực Đông Nam Á tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc ở Bắc Kinh nói.
Trong khi đó, Trung Quốc đã đồng ý tiếp tục đàm phán với Việt Nam, nhưng Trung Quốc sẵn sàng thảo luận chỉ trong khu vực phát triển chung, không phải quyền của chủ quyền. Và Trung Quốc từ chối đàm phán với tất cả các nước Đông Nam Á có liên quan trong bất kỳ cuộc đàm phán đa phương nào.
Đỗ Tiến Sâm, một học giả Trung Quốc tại Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam cho biết chính phủ Việt Nam tin rằng, ngược lại các cuộc đàm phán "nên liên quan đến các cuộc thảo luận với ít nhất năm quốc gia."
"Tất cả mọi người cần phải ngồi xuống", ông Đỗ nói.
Hội nghị ở đây trong tháng mười một không phải là một hội nghị chính thức cho các cuộc đàm phán mà là một hội thảo dành một phần để khám phá các cách tiếp cận đa phương cho vấn đề này. Mặc dù có sự phản đối của Trung Quốc đối với các phương pháp tiếp cận như thế, nhiều học giả từ các nhóm nghiên cứu ở Bắc Kinh đã tham dự.
Các nhà phân tích hoài nghi về việc liệu Việt Nam sẽ nhận bất kỳ sự ủng hộ nào cho chiến lược mới của mình, đặc biệt là nếu Việt Nam quyết định nhấn mạnh vấn đề khi giữ chức chủ tịch Asean. Hiệp hội này có các thành viên không tranh giành gì cả như Campuchia và Myanmar.
"Phương pháp tiếp cận của Việt Nam đối mặt với những trở ngại thực sự", ông M. Fravel Taylor, một nhà khoa học chính trị tại Viện Công nghệ Massachusetts, người đã viết một cuốn sách về các vấn đề lãnh thổ của Trung Quốc. "Thật khó thấy được sự đồng thuận có thể đạt được trong khối Asean mà không có một cuộc xung đột vũ trang chính liên quan đến lực lượng của Trung Quốc."
Người dịch: Ngọc Thu
Dịch từ: http://www.nytimes.com/2010/
