Trong số các nước và vùng lãnh thổ có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, Đài Loan được đánh giá là khá kín tiếng. Tuy nhiên, sự im lặng này bắt đầu bị phá vỡ, bằng chứng là thời gian vừa qua, Đài Loan liên tục có những hành động cho thấy hòn đảo này sẵn sàng can dự vào khu vực Biển Đông đang bị tranh chấp gay gắt.
Thiếu tướng La Thiệu Hoa, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Đài Loan, ngày 7/8 tuyên bố Đài Bắc sẽ tăng cường quân sự trên đảo Thái Bình (đảo Ba Bình của Việt Nam). Tuy thông tin cụ thể không được tiết lộ chính thức, nhưng báo chí Đài Loan từ cuối tháng 7/2012 đưa tin các loại vũ khí được chuyển đến đảo Ba Bình gồm các khẩu trọng pháo nòng 40 mm và súng cối nòng 120 mm. Việc chuyển vũ khí được thực hiện sau khi Ủy ban Quốc phòng Đài Loan hồi tháng 5/2012 thông qua dự luật yêu cầu Bộ Quốc phòng chuyển vũ khí ra đảo Ba Bình. Trước đó, Đài Loan thành lập đội không vận có khả năng đến Trường Sa trong vòng vài giờ, đồng thời cho biết hòn đảo này đang xem xét khả năng kéo dài đường băng ở Trường Sa thêm 500 mét.
Chính sách “một Trung Quốc” mà Bắc Kinh theo đuổi là rào cản khiến Đài Loan bị loại ra khỏi hầu hết các cuộc thảo luận quốc tế liên quan đến tranh chấp Biển Đông. Tuy nhiên, đầu tháng 8/2012, ông James Chou - quan chức cấp cao thuộc Bộ Đông Á-Thái Bình Dương của Đài Loan - đã lên tiếng khẳng định chủ quyền “không thể tranh cãi” của Đài Bắc tại Biển Đông và bày tỏ mong muốn của Đài Loan được tham gia các cuộc thảo luận đa phương nhằm giải quyết tranh chấp ở khu vực này. Việc ông James Chou cho rằng “bất cứ giải pháp nào mà không có mặt của Đài Loan đều là đáng tiếc”, cùng với các hành động gần đây từ phía Đài Bắc, khiến giới quan sát đặt một câu hỏi lớn về động cơ của Đài Loan.
Thời gian gần đây, chính quyền của Tổng thống Mã Anh Cửu phải chịu áp lực từ đảng đối lập khi cuối tháng 7/2012, truyền thông Đài Loan cho biết người phát ngôn của Đảng Dân Tiến (DPP) đối lập đã lên tiếng chỉ trích chính quyền đương nhiệm không phản bác việc Trung Quốc thành lập cái gọi là "thành phố Tam Sa". Đây được coi là một trong những nhân tố dẫn tới việc Đài Loan phải phá vỡ sự im lặng trước đây.
Tuy nhiên, trao đổi với Đài RFA ngày 9/8, ông Dean Cheng - chuyên gia về Đài Loan và Trung Quốc của "Quỹ Heritage" ở Oasinhtơn (Mỹ) - cho rằng còn nhiều lý do khác khiến Đài Loan phải lên tiếng: Thứ nhất, vấn đề Biển Đông hiện thu hút rất nhiều sự chú ý, nên đã đến lúc tất cả các bên phải lên tiếng đòi chủ quyền của mình. Thứ hai, Tổng thống Mã Anh Cửu muốn tận dụng "Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông" (COC) để ngầm chứng minh rằng Đài Loan khác Trung Quốc ở chỗ hòn đảo này có trách nhiệm và không muốn làm tình hình thêm căng thẳng. Hơn thế, Đài Loan muốn chứng tỏ họ có tư cách hợp pháp để tham gia các cuộc thảo luận nào liên quan đến tranh chấp ở Biển Đông. Tuy nhiên, Đài Loan sẽ phải đối mặt với nhiều thử thách và thậm chí là cả hiểm nguy. Ông Dean Cheng nói: “Một trong những thách thức mà có thể Đài Loan phải đối mặt là việc Bắc Kinh tăng cường đe dọa quân sự đối với Đài Bắc".
Khi Đài Loan bắt đầu lên tiếng về vấn đề Biển Đông, các nghi vấn đặt ra không chỉ xoay quanh việc nước này “được-mất” như thế nào mà còn là liệu Bắc Kinh và Đài Bắc có hợp tác với nhau trong vấn đề Biển Đông hay không? Mặc dù ông Tsai De-sheng - người đứng đầu Cục An ninh Nội địa vùng lãnh thổ Đài Loan - tuyên bố trong một cuộc họp báo hồi tháng 5/2012 rằng “không có chuyện Đài Loan sẽ hợp tác với Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông”, nhưng gần đây, Giám đốc Tập đoàn Dầu khí Đài Loan Khưu Nghi và nghị sĩ Chiu Yi thuộc Quốc dân đảng đã lên tiếng kêu gọi Đài Loan và Trung Quốc hợp tác để khai thác tài nguyên Biển Đông.
Tờ "Thời báo châu Á" mới đây đăng bài của tác giả Brendan O’Reilly cho biết cả Đài Loan và Trung Quốc cùng tuyên bố chủ quyền ở đường lưỡi bò và cả hai đều nhất trí rằng chủ quyền ở Biển Đông thuộc về “người Trung Quốc”. Tuy nhiên, ông Dean Cheng cho rằng sẽ rất khó để Đài Loan và Trung Quốc hợp tác quân sự với nhau vì "trước khi điều đó diễn ra, hai bên cần giải quyết nhiều mâu thuẫn. Bên cạnh đó, nếu quân đội Đài Loan hợp tác với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, động thái này sẽ khiến cho rất nhiều người thắc mắc, và cánh cửa để Đài Loan vào Liên hợp quốc cũng như đạt được nhiều thỏa thuận quốc tế sẽ khép lại".
Theo giới quan sát, Đài Loan ứng xử khá thận trọng tại Biển Đông và những gì hòn đảo này đang làm chỉ có thể xem là một sự phòng vệ. Thông điệp của Đài Loan là đảo Ba Bình nằm dưới sự kiểm soát của họ và Đài Bắc sẽ không dễ dàng để mất đi. Thông điệp này cũng được cho là khác với cách hành xử đơn phương và khiêu khích của Trung Quốc tại Biển Đông.

nguồn