Theo báo “Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng” (Hồng Công) số ra ngày 6/8, sáng kiến trên được Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu đưa ra ngày 5/8 nhân dịp kỷ niệm 60 năm ký kết một hiệp ước hòa bình giữa Nhật Bản và Chính phủ Quốc Dân Đảng thời đó. Ông Mã Anh Cửu đã tái khẳng định chủ quyền của Đài Loan đối với quần đảo Điếu Ngư Đài (Trung Quốc gọi là quần đảo Điếu Ngư, Nhật Bản gọi là Senkaku) trên biển Hoa Đông, đồng thời kêu gọi các bên tranh chấp đạt được một bộ quy tắc ứng xử và cùng hợp tác thăm dò, phát triển các nguồn tài nguyên tại vùng biển này.
Trong đề xuất lần này, Tổng thống Mã Anh Cửu tái khẳng định Đài Loan sẽ không nhượng bộ trong các tuyên bố chủ quyền của mình đối với chuỗi 8 hòn đảo không có người ở trên Biển Hoa Đông. Trước đó, việc thiếu vắng một đề xuất mang tính hòa bình đã làm dấy lên những lo ngại về khả năng Đài Bắc đang lên kế hoạch tăng cường tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Điếu Ngư.
Báo “Đài Loan Ngày nay” dẫn lời ông Mã Anh Cửu nêu rõ: “Quần đảo Điếu Ngư Đài là một phần lãnh thổ vốn có và không thể tranh cãi của Đài Loan dù nhìn từ khía cạnh lịch sử, địa lý, thực tiễn sử dụng hay luật pháp quốc tế. Do đó, Đài Loan đi đầu trong việc giải quyết những tranh chấp ba bên là điều hợp lý.”
Trong bài phát biểu của mình, ông Mã Anh Cửu kêu gọi cả ba bên tranh chấp cùng kiềm chế, tránh khiêu khích hai bên còn lại và sử dụng đối thoại hòa bình để giải quyết tranh chấp. Nhà lãnh đạo này nhấn mạnh: “Sự gia tăng căng thẳng gần đây do tranh chấp quần đảo Điếu Ngư tiềm ẩn sự nguy hiểm đối với hòa bình và ổn định ở Đông Á. Việc đạt được sự đồng thuận về một bộ quy tắc ứng xử trên biển Hoa Đông cũng như việc thiết lập một cơ chế hợp tác cùng thăm dò và phát triển các nguồn tài nguyên sẽ giúp đảm bảo hòa bình trong khu vực này.”
Theo Tổng thống Mã Anh Cửu, Đài Loan, Trung Quốc Đại lục và Nhật Bản cũng cần biến các vùng nước tranh chấp thành “một vùng biển của sự hợp tác”, thông qua việc bảo vệ sinh thái và ngăn chặn tội phạm. Ông Mã Anh Cửu nói: “Hòa bình và thịnh vượng trong khu vực không đến dễ dàng, và Đài Loan không bao giờ muốn chứng kiến lần nữa một thảm họa ở đây như đã từng xảy ra trong cuộc chiến tranh Trung-Nhật.”
Trung Quốc Đại lục, Nhật Bản và Đài Loan đều tuyên bố chủ quyền đối với các vùng nước quanh quần đảo Điếu Ngư và căng thẳng đang gia tăng trong những tuần gần đây. Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda nói rằng Tôkiô đang xem xét việc mua chuỗi đảo tranh chấp này, đồng thời cảnh báo có thể cử quân đội đến đó. Những phát biểu này của Thủ tướng Noda đã vấp phải sự lên án của Bắc Kinh.
Tại Bắc Kinh, các chuyên gia phân tích nói rằng đề xuất của ông Mã Anh Cửu được đưa ra là nhằm phản ứng lại những lời kêu gọi ở Đài Loan rằng Đài Bắc cần thực hiện các hành động mạnh tay hơn để ủng hộ các tuyên bố chủ quyền của hòn đảo này đối với quần đảo Điếu Ngư.
Trong khi đó, Giáo sư Dương Bảo Duân - chuyên gia về các vấn đề Nhật Bản thuộc Đại học Peking (Hồng Công) - cho rằng đề xuất của ông Mã Anh Cửu không phát đi tín hiệu về bất kỳ sự thay đổi nào của chính quyền Mã Anh Cửu trong việc giải quyết tranh chấp quần đảo Điếu Ngư. Tuy nhiên, theo chuyên gia Dương Bảo Duân, “Đài Loan cần người ta nghe thấy lập trường của họ, vì căng thẳng xung quanh tranh chấp quần đảo Điếu Ngư đang gia tăng. Nếu không, hình ảnh và uy tín của Mã Anh Cửu sẽ bị xói mòn.”
Nhận định về đề xuất của ông Mã Anh Cửu, Giáo sư Chu Vĩnh Sinh, một chuyên gia về các vấn đề Nhật Bản thuộc Học viện Ngoại giao Trung Quốc, cho rằng Đài Loan có lẽ sẽ đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ hơn đối với chủ quyền quần đảo Điếu Ngư. Theo ông Chu Vĩnh Sinh, “trong bối cảnh Nhật Bản và Trung Quốc Đại lục đang chi phối tranh chấp quần đảo Điếu Ngư, ông Mã Anh Cửu đang nói với người dân Đài Loan rằng hòn đảo này cũng là một người chơi trong cuộc chơi này.” 
Các chuyên gia phân tích cho rằng ông Mã Anh Cửu sẽ duy trì sự thận trọng trong quá trình làm việc với Bắc Kinh, và Bắc Kinh sẽ tiếp nhận đề xuất của nhà lãnh đạo này với thái độ nửa tin nửa ngờ. Giáo sư Dương Bảo Duân nhận xét: “Ông Mã Anh Cửu không nói về Đại lục khi kêu gọi cùng phát triển các nguồn tài nguyên ở chuỗi đảo tranh chấp, và các quan chức Đài Loan trước đó nói rằng họ sẽ không hợp tác với Đại lục trong việc ngăn chặn tranh chấp. Điều đó cho thấy lời kêu gọi cùng phát triển là một vấn đề lớn giữa hòn đảo Đài Loan và Nhật Bản".

nguồn